fa زمانبندی کار کارگاهی چندمسیره با در نظر‌گرفتن محدودیت نگهداری و تعمیرات (نت) کاربرد و توسعه مدل های ابتکاری Application and development of metaheurestic procedures پژوهشي Research در حوزه زمانبندی عملیات، یکی از فرضیات رایج، فرض در دسترس بودن ماشین‌ها در افق برنامه‌ریزی است. واضح است که در عمل، ممکن است یک ماشین، به دلایل مختلف، نظیر وقوع خرابی و یا لزوم انجام فعالیت‌های نگهداری و تعمیراتِ پیشگیرانه، موقتا در دسترس نباشد. در این تحقیق مساله زمانبندی کارِ کارگاهیِ چند مسیره2 با لحاظِ محدودیت در دسترس‌ نبودنِ ماشینها در دوره‌هایِ زمانیِ از قبل مشخص شده، و با هدفِ کاهش زمانِ انجام کارها مورد بررسی قرار میگیرد. ابتدا مدلِ برنامه‌ریری غیرخطیِ صفر و یک برای مسئله مذکور ارائه میگردد. از آنجا که بدلیل پیچیدگی این مسئله، حل دقیق آن از روشهای معمول میسر نیست، یک الگوریتم ابتکاری، بر مبنای الگوریتم سیستم ایمنی مصنوعی، نیز ارائه خواهد شد. همچنین جهت ارزیابی عملکرد الگوریتم پیشنهادی، 30 مسئله در ابعاد کوچک، متوسط و بزرگ طراحی و توسط الگوریتم مذکور حل و نتایج آن ارائه شده است. از نقطه نظرِ زمان مورد نیاز برای تولید جواب و مقدار بدست آمده برای تابع هدف، نتایج حاکی از عملکرد مطلوب الگوریتم پیشنهادی است. In scheduling problems, it is often assumed that all machines are available during scheduling horizon. Clearly, a machine may not be available due to breakdown or performing maintenance activities. This paper considers a multi-route job shop configuration, where each part has multiple routes to be produced. In this context, the problem of scheduling jobs together with a set of pre-defined maintenance activities is of interest. Due to the complexity of this problem, no exact mathematical approach can yield solution in reasonable amount of time and, thus, applying heuristic approach is suggested. In this paper, the problem is first formulated as a 0-1 integer program. Then an approach based on the artificial immune system is proposed to face the complexity of the problem. In order to evaluate the performance of the proposed approach 30 cases are designed and solved using the proposed approach and Lingo software, where applicable. The results show that the proposed approach can obtain good solutions in reasonable time. زمانبندی عملیات، فعالیت‌های نگهداری تعمیراتِ پیشگیرانه، سیستم ایمنی مصنوعی، Job Shop Scheduling, Multiple Routes, Preventive Maintenance Activities, Artificial Immune System 459 470 http://ijiepm.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-557-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Namazi علی نمازی ali.namzi@yahoo.com 180031947532846004842 180031947532846004842 No Tafresh University دانشگاه تفرش Hamid Golmakani حمیدرضا گلمکانی golmakni@mie.utoronto.ca 180031947532846004843 180031947532846004843 Yes Tafresh University دانشگاه تفرش